Leki na depresję czy psychoterapia – co warto o tym wiedzieć?

Depresja jest karmiona niewyleczonymi ranami na duszy.

Penelope Sweet

Depresja należy do zaburzeń psychicznych, które wymagają konsultacji z psychologiem oraz szczególnego wsparcia dla pacjenta, zarówno ze strony medycznej, psychoterapeutycznej, jak i społecznej. Warto podkreślić, że depresję można wyleczyć dzięki zastosowaniu psychoterapii lub leków (tzw.  antydepresantów). W zależności od stopnia nasilenia choroby, można korzystać z obu metod leczenia depresji lub jednej z nich. Jeśli szukasz odpowiedniego dla siebie leczenia, to nasi terapeuci mogą Ci pomóc.

Osoby dotknięte depresją przede wszystkim powinny zostać objęte opieką psychoterapeuty w celu precyzyjnego zdiagnozowania choroby, jej rodzaju i stopnia zaawansowania. Udanie się po pomoc jest najważniejszym krokiem w walce z tym problemem. Niestety, niektórzy błędnie wierzą, że depresja minie samoistnie, kiedy poprawi się ich sytuacja życiowa lub pozwolą sobie na przykład na urlop. Jednak depresję od złego nastroju czy smutku i przemęczenia, który mija wraz z wyeliminowaniem sytuacji stresowej, odróżniają między innymi długoterminowość i pogłębiające się lub nawracające objawy. Często nie są bezpośrednio związane z nagłymi problemami życiowymi. Bez wsparcia specjalistów zaburzenie jest niemożliwe do całkowitego wyleczenia.

Co robić jeśli masz depresję?

Częstą reakcją na wystąpienie depresji jest też obwinianie siebie i przypisywanie jej wystąpienia własnej słabości, czy beznadziejności. Niestety takie reakcje nasilają tylko problem. Należy pamiętać, że jednym z objawów depresji mogą być myśli samobójcze i podejmowanie prób ich realizowania. Jeśli to dotyczy Ciebie powinieneś jak najszybciej udać się po fachową pomoc. Podobnie w sytuacji, kiedy zauważasz taki problem u kogoś z Twojego otoczenia. Postaraj się zmotywować tę osobę do udania się na konsultację psychologiczną lub psychiatryczną, możesz też jej towarzyszyć podczas spotkania ze specjalistą. W ten sposób możesz uratować komuś życie.

Skoro jesteś tutaj, prawdopodobnie podejrzewasz u siebie lub u kogoś z otoczenia problemy natury depresyjnej. Jeżeli chcesz wiedzieć więcej o samym zaburzeniu i jego objawach to możesz znaleźć te informacje tutaj. Natomiast w dalszej części tego artykułu dowiesz się wszystkiego, co warto wiedzieć o lekach na depresję oraz znaczeniu terapii w leczeniu depresji. Zanim przejdziemy jednak do farmakoterapii, warto jeszcze raz podkreślić, że krokiem milowym w wychodzeniu z choroby jest zwrócenie się o pomoc, przyznanie się do swoich wątpliwości i skonsultowanie ich z psychoterapeutą. Im szybciej zdecydujesz się na ten krok, tym łatwiejsze może okazać się leczenie. Obecny stan wiedzy pozwala na leczenie depresji dwutorowo: farmakologicznie oraz terapeutycznie.

Leki na depresję – co warto o nich wiedzieć?

Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest kilka rodzajów antydepresantów. Zostały one podzielone na różne grupy ze względu na odmienne mechanizmy działania i budowę chemiczną. Przykładowo, wyróżnia się inhibitory wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników, (IMAO) -  inhibitory monoaminooksydazy (np. moklobemid, fenelzyna), leki o receptorowych mechanizmach działania (mianseryna, trazodon, mirtazapina). W grupie inhibitorów wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników znajdują się: trójcykliczne leki przeciwdepresyjne − nieselektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny (np. klomipramina, amitryptylina), (SNRI) - inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (np. wenlafaksyna, duloksetyna), (SSRI) - selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny – (np. fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna).

Chociaż leki może przepisać lekarz rodzinny, ich odpowiednie dobranie, kontrolowanie ich skuteczności, regulowanie dawek i w końcu odstawienie lekarstw powinno przebiegać w konsultacji z psychiatrą. Psychiatrzy to lekarze, którzy mają takie samo wykształcenie medyczne, jak interniści, czy lekarze medycyny rodzinnej, jednak specjalizują się dziedzinie zdrowia psychicznego. Depresji nie można zbadać za pomocą stetoskopu czy USG, chociaż w następstwie m.in. stanów lękowych zaburzenie może dawać objawy somatyczne (np. przyspieszone bicie serca, pocenie się czy brak tchu). Choroba zaburza równowagę substancji chemicznych w mózgu (neuroprzekaźników), co bezpośrednio wpływa na poziom energii, problemy z koncentracją i zapamiętywaniem, motywację do codziennych czynności. Dlatego to psychiatrzy są właściwymi lekarzami, pod których stałą opieką powinna znaleźć się osoba cierpiąca na depresję.

Jak działają leki przeciwdepresyjne?

Leki na depresję mają działanie regulujące aktywność związków chemicznych w mózgu. Efektem stosowania leków przeciwdepresyjnych powinna być: poprawa nastroju, lepszy sen, większy poziomenergii, koncentracji, przywrócenie zdolności odczuwania satysfakcji i chęci do podejmowania aktywności, uregulowanie apetytu, eliminacja współwystępujących dolegliwości na tle nerwicowym.

Warto pamiętać, że leczenie farmakologiczne depresji nie przynosi natychmiastowych rezultatów. Niezbędne jest zażywanie leków przez okres kilku tygodni lub miesięcy. Częstym błędem pacjentów jest odstawienie antydepresantów po ustąpieniu najbardziej uciążliwych objawów. Jednak uczucie ,,powrotu do siebie” może być złudne, a depresja potrafi szybko zatoczyć koło. Dlatego też w przypadku zażywania leków, ich odstawienie musi przebiegać pod kontrolą lekarza.

Kiedy leczyć depresję lekami?

Specjaliści identyfikują trzy stopnie nasilenia depresji: łagodny, umiarkowany i ciężki. W przypadku ciężkiej depresji potrzebne jest włączenie farmakoterapii. Natomiast jeśli zmagasz się z łagodną lub i umiarkowaną depresją może wystarczyć tylko psychoterapia. Najlepiej udokumentowaną skuteczność w badaniach ma w tym przypadku terapia poznawczo-behawioralna. Umożliwia ono: aktywizację pacjenta, poprawę dysfunkcjonalnych wzorców myślenia, zrozumienie indywidualnych przyczyn jego depresji. Uczy też wczesnego rozpoznawania objawów i radzenia sobie z nimi w ramach profilaktyki nawrotów. Dzięki temu wzrasta poczucie własnej wartości oraz kontroli nad własnym życiem. Pacjenci odzyskują zdrowy dystans do własnych negatywnych myśli oraz przekonań (np. ,,jestem beznadziejny a w przyszłości nic dobrego mnie nie czeka”, ,,moje życie nie ma sensu”) i przestają je traktować jak fakty.

Wracając do leków na depresję, farmakologia dzieli je na kilka grup. Niektóre leki działają wielokierunkowo, inne regulują poszczególne mechanizmy i substancje w mózgu. Pamiętaj, że na depresję może zachorować każdy, bez względu na wiek, status materialny, wykonywany zawód, itp. Świadomość tego pozwoli ci zrozumieć, jak bardzo indywidualne musi być leczenie depresji. To co przyniesie świetne rezultaty u pacjenta w podeszłym wieku, może nie przynieść żadnych lub nawet zaszkodzić w przypadku dziecka lub osoby borykającej się z kilkoma, współwystępującymi chorobami.

To ważne! Zanim sięgniesz po leki, pamiętaj, że:

  • leki, obok terapii stanowią, jedną z dwóch skutecznych metod walki z depresją
  • na podstawie konsultacji psychologicznych specjalista poinformuje Cię jaka metoda pomocy będzie najlepsza w Twoim przypadku, oczywiście to Ty dokonujesz ostatecznego wyboru
  • leki na depresję są zwykle potrzebne w przypadku leczenia ciężkiej depresji
  • w przypadku ciężkiej depresji czasami potrzebna jest hospitalizacja
  • leki pomagają zbilansować substancje chemiczne w mózgu
  • leki nie mają właściwości uzależniających
  • systematyczność zażywania leków ma decydujący wpływ na przebieg leczenia
  • nie powinno się odstawiać leków lub zmieniać dawek bez omówienia tej decyzji z lekarzem psychiatrą
  • zbyt pochopne odstawienie lekarstw może skutkować gwałtownym nawrotem objawów
  • leki na depresję, jak większość środków farmakologicznych mogą wywoływać skutki uboczne lub wchodzić w reakcję z innymi lekami – o wszystkich innych chorobach, zażywanych lekach i ewentualnych negatywnych objawach po rozpoczęciu leczenia należy natychmiast poinformować lekarza
  • możliwe skutki uboczne niektórych leków na depresję to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle i zawroty głowy, wysychanie błon śluzowych, szumy w uszach czy nudności.
  • w zależności od stopnia nasilenia depresji i rodzaju przyjmowanych leków należy zoptymalizować swoje codzienne obowiązki, jak np. prowadzenie pojazdów, wykonywanie niektórych prac

Depresja – leczenie za pomocą terapii. Kiedy warto pójść do psychologa?

Psychoterapia może przynieść więcej korzyści niektórym ludziom chorym na depresję niż samo zażywanie antydepresantów. Terapię zaleca się w przypadku łagodnej i umiarkowanej depresji, osobom w różnym wieku. W przypadku ciężkiej depresji współpraca pacjenta z terapeutą jest możliwa, kiedy leki przeciwdepresyjne zaczynają działać, co umożliwia zmniejszenie najcięższych objawów.

W przypadku łączenia psychoterapii i farmakoterapii ważna jest współpraca psychiatry z psychologiem, w celu ustalenia kompleksowego planu pomocy. Psychoterapia wpływa na trwałą zmianę negatywnych wzorców myślenia i dysfunkcyjnych zachowań, podtrzymujących objawy oraz przeformułowanie głębokich przekonań, które stanowią jedno z podłoży depresji, natomiast leki działają tylko na objawy. Warto dodać, że korzyści wynikające z leczenia zależą też od zaangażowania pacjenta i ilości sesji terapeutycznych.

Co jest celem spotkań pacjenta z psychoterapeutą?

Sesje terapeutyczne mają na celu nie tylko wyeliminowanie objawów depresji, ale nauczenie się ich rozpoznawania oraz odkrycie przyczyn zaburzenia wraz z przeformułowaniem głębokich przekonań, które je podtrzymują. Przede wszystkim podczas terapii otrzymasz też wsparcie i zrozumienie. Przestrzeń, w której czujesz się akceptowany oraz możesz bez lęku przed oceną i krytyką, opowiadać o swoich problemach i wpływie zaburzenia na Twoje życie.

Psycholog, specjalizujący się w pracy terapeutycznej z pacjentami cierpiącymi na depresję, nie tylko stwarza bezpieczne warunki do rozmowy o zaburzeniu, ale rozpoznaje też mechanizmy, jakie zachodzą w życiu pacjenta, które należy zrozumieć i kontrolować, aby depresja nie zdominowała jego codzienności. Skuteczność psychoterapii zależy również od czasu, który pacjent poświęci na spotkania z psychologiem i gotowości do pracy pomiędzy sesjami (tzw. zadania terapeutyczne).

Co zyskuje osoba chora na depresję podczas psychoterapii?

Dzięki terapii pacjenci zaczynają rozumieć dlaczego dotknęła ich depresja, jakie są jej objawy, co w ich życiu jej sprzyja, a co jest skuteczne w walce z zaburzeniem. Praca z psychologiem to również budowanie dobrych nawyków, szukanie metod i rozwiązań, które pomogą pacjentowi odzyskać kontrolę nad swoimi działaniami, energię i motywację do różnych działań, a w końcu radość z życia. Jest to bardzo spersonalizowany proces. Podobnie, jak w przypadku leków, tak i w psychoterapii nie ma jednego, gotowego dla wszystkich schematu.

Dla kogo psychoterapia?

W przypadku łagodnej i umiarkowanej depresji zwykle wystarczy praca z psychologiem, dzięki której nauczysz się rozpoznawać nadchodzące objawy (zwiększa się jego świadomość i wiedza), uzyskasz narzędzia do radzenia sobie z nimi,  co zwiększy też Twoją pewność siebie i poczucie własnej wartości. Niejednokrotnie sama bezpieczna przestrzeń do porozmawiania o tym, co czujesz i czego potrzebujesz, staje się doskonałym wstępem do szukania sposobów na skuteczne pokonywanie stanów depresyjnych. Wczesna interwencja psychologiczna może wpłynąć na brak konieczności zażywania leków lub ich szybsze odstawienie.

Pamiętaj, że najlepsza jest kompleksowa opieka nad osobą cierpiącą na depresję, która może łączyć farmakoterapię z psychoterapią. Psychoterapeuta zaproponuje odpowiednią metodę leczenia na podstawie diagnozy Twojego stanu. Korzystanie z profesjonalnej pomocy pozwala na całkowite wyleczenie, a także szybszy powrót do normalnego życia i zmniejszenie ryzyka nawrotów.

  1. Burns, D. (2010). Radość życia czyli jak zwyciężyć depresję. Poznań: Zysk i S – ka.
  2. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Badawcze kryteria diagnostyczne (2007). Kraków-Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne ,"Vesalius", Instytut Psychiatrii i Neurologii.
  3. Padesky, Ch.A., Greenberger, D. (2004). Umysł ponad nastrojem. Podręcznik terapeuty. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  4. Popiel, A., Pragłowska, E. (2008). Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Paradygmat.